De basis van elke rijkunst is Bodycontrol. De manier waarop dit tot stand komt, is afhankelijk van de stroming maar het eindresultaat komt toch altijd weer op hetzelfde neer. Ik bedoel hiermee geen Centered Riding, de bodycontrol van de ruiter, maar de controle over de body van het paard.

Om enkele voorbeelden te geven:
Klassieke (Hogeschool) rijkunst en Barok: Bodycontrol wordt gebruikt om het paard op te richten. De achterhand wordt eronder gebracht, de voorzijde wordt opgericht zodat het paard oefeningen kan laten zien als piaff, passage, zijgangen. In alle zijgangen is het crusiaal. Een paard, wat van nature scheef is, kan men recht richten.
Western en Barok: Bodycontrol wordt gebruikt om het paard snel zijwaarts te sturen, zoals in de spin of de rolback. Ook in de trail is bodycontrol belangrijk, denk aan de side pass en het openen van een hek. In de cutting, waar het paard door zijwaartse bewegingen de koe probeert te blokken, wordt deze beweging aangeleerd met bodycontrol.
Mensen als Parelli gebruikt Bodycontrol en legt het zelfs uit door middel van diverse spelletjes. Kortom, bodycontrol is de basis van elke rijkunst (en rijkunstjes) en dus de grootste gemene deler.

Wat is Bodycontrol?
Bodycontrol is een term die we gebruiken voor het precies verplaatsen van het paard in een bepaalde richting, dat kan voor of achter zijn, links of rechts, boven of onder. Je gebruikt maar minimaal de teugels, vooral je benen en je evenwicht doen het werk. Als het paard goed is afgericht, in welke stroming maakt niet uit, kun je alles met hem doen. Ook met zuiver recreatieve paarden is dit heel goed mogelijk. In de TREC wordt de bodycontrol getest in een aantal van de PTV hindernissen (PTV=Parcours en Terrain Varié, oftewel gevarierd terreinparcours) Bodycontrol zegt niet eens zoveel over de graad van africhting, wel over de communicatie tussen ruiter en paard door middel van fijn afgestemde hulpen. Echte Horsemanship, Natural of Non-Natural, beheerst de bodycontrol.
Met teugels alleen kom je er niet, daar kun je de hoofdhalshouding enigzins mee beheersen, maar het controleren van de body kun je vergeten. Beenhulpen en ruiterevenwicht spelen een grote rol.
Bodycontrol kan natuurlijk ook naast het paard, met aanwijzingen van hand, touw of stok/zweepje

Hoe test je of jij en je paard deze basis meester zijn:
Leuk is het "vierkantje" rijden: halthouden, 4 passen achterwaarts, halthouden, 4 passen zijwaarts naar links, halthouden, 4 passen voorwaarts, halthouden, 4 passen zijwaarts naar rechts, halthouden op de plaats waar je begonnen bent. Zijwaarts leer je daar het paard dwars aan de omheining te zetten (dus met hoofd náár de omheining) en met een eenzijdige kuithulp zijwaarts te duwen. Begin eerst schuin en stel het paard steeds wat rechter. Zorg dat de benen altijd voor elkaar kruisen en voorkom achterwaarts kruipen.
Ook leuk is het twee passen zijwaarts met enkel de voorbenen, zowel links als rechts en twee passen zijwaarts met enkel de achterbenen, zowel links als rechts. De middenhand blijft hierbij dus steeds op zijn plaats. Als je de voorhand onafhankelijk van de achterhand kunt verplaatsen, ben je al een heel eind op weg.

Bodycontrol hoef je niet specifiek aan te leren. Elk goed afgericht paard heeft een basis-bodycontrol, afhankelijk van de graad van africhting en tak van sport. Twee leuke voorbeelden:
1. Ik leende mijn paard uit voor een TRECwedstrijd aan een ruiter uit Zuid Afrika. Daar wordt anders gereden als hier. De dame legde me uit, dat als het paard goed was afgericht, zij gewoon kon rijden zoals ze thuis deed. Ze stapte op en reed inderdaad zo weg. Er bleken meer "knoppen" op mijn paard te zitten als bij mij, haha.
2. Ik leende mijn paard tijdens de Flanders Expo Gent uit aan een vriendin die graag de demo "springen in dameszadel" wilde meerijden, maar haar paard niet mee had kunnen nemen ivm de stand die ze daar had. Ik vroeg me wel af of mijn paard de hulpen zou snappen. Ze legde uit dat als het paard netjes was afgericht, het geen verschil moest maken met welk zadel je reed. Inderdaad, ze stapte op en de demo ging goed.

Nog een leuk voorbeeld uit mijn vroegere periode. Ik deed nogal veel verschillende sporten en meestal met een en hetzelfde paard. Zo kon het gebeuren dat ik de ene dag western reed, de andere dressuur. Beide dus een totaal andere manier van rijden. Voor het paard heeft het nooit enig verschil uitgemaakt, al prefereerde hij duidelijk western boven dressuur, omdat ie dan met een lekkere lange hals mocht lopen. We reden een springwedstrijd en met de andere ruiters had ik een discussie hoe de barrage te nemen. Er zaten twee afkortingen in, maar erg kort achter elkaar. De ene ruiter zou de eerste afkorting nemen, een andere ruiter vond de tweede afkorting beter. Ik vroeg me af of ze niet beide konden, waardoor er nog meer tijdwinst zou onstaan. Dát was onmogelijk zeiden de experts (en zeg dat nooit tegen mij, want dat is de beste motivatie!) Ik nam inderdaad beide afkortingen maar in de eerste bocht brak mijn linkerteugel. Toch kon ik beide afkortingen doen met neckreining van de buitenteugel. Ik won de wedstrijd. Aan de kant zei men: "Ja die rijdt western, dat kun je zo zien." Nu was het western niet zozeer de doorslag, maar wel de bodycontrol. Ik had die teugel niet nodig om te sturen, ik had nog een teugel, en benen, en mijn gewicht. En met dat kon ik genoeg aanwijzingen geven om de onmogelijk scherpe wendingen te nemen, zelfs zonder het gebruik van een der teugels.

En nu we toch bezig zijn... Ik rij regelmatig met een halsriem, en dat gaat in één moeite door. Ik merk eigenlijk geen verschil met hoofdstel of zonder hoofdstel. (Wel zal ik uit veiligheid een halster met touw los aan het hoofd van het paard hangen, want ook al is ie nog zo lief en betrouwbaar, het blijft een levend wezen en een vluchtdier!) Ook dit is te wijten aan de Bodycontrol. Teugels en bit worden steeds onbelangrijker als er betere hulpen voor in de plaats zijn gekomen.

Hoofdstelloze gebruiksaanwijzing (volgt)

Enkele teksten gevonden op Amerikaanse sites:

Face and Bodycontrol (word bestand)

Fundamentals and Bodycontrol (pdf bestand)

Teaching Body Control

The basic concept in training is to teach the horse to move away from pressure. After learning this concept, maneuvers are accomplished by simply using your hands and legs to eliminate certain possibilities in direction of movement. By moving away from pressure, the horse will perform the desired maneuver. Moving in the proper direction must always release the pressure. In other words, proper performance results in the release of pressure in the mouth or side. The release of pressure is the horse's reward.

Head Control:
The horse should move away from the pressure of the bit when the reins are pulled. This results in the nose being tucked and a light mouth. This gentle control of the nose is taught by:

Driving the Horse - when a horse is driven from the ground, the reins are run through the stirrups and this low pull teaches the horse to respond to the pressure by tucking his nose.

Biting Rigs – The easiest method of constructing a biting rig it to tie the reins of your bridle back to the saddle on each side. Tie the reins at a length which will require the horse to tuck its nose slightly. The horse’s head should not be tied back far enough to put him in an unnatural and uncomfortable position, which may result in the horse fighting the bit instead of responding by tucking his nose. The reins can be tied back to the stirrups and the weight of the stirrup will cause the horse to tuck his nose. A horse should be in a small enclosure for best results.

Low Hands - A low head and a tucked nose are a result of low hands. Good horsemen always ride with low hands to obtain a low pull on the bit and tuck the horse's nose. To set a horse's head while riding, pull the reins up snug and fix your hands in a low position. By holding your hands steady in one position, the horse soon learns that your hands are just like the biting rig. Pressure is applied only when the horse pushes against the bit. In other words, your hands are not pulling but only holding the reins solid. The horse can release pressure at any time by tucking his nose.

Martingales - The same low pull that you achieve with low hands can be obtained with a martingale. The principle of fixing your hands and allowing the horse to do the pulling, still applies.

Draw Reins - A draw-rein can be used to pull a horse's head low, but should usually be used only in extreme cases.

Fore-Quarter or Shoulder
The fore-quarter of the horse is controlled primarily by controlling the direction of the head, and to a lesser extent, by using leg aids to control the shoulder. In order to obtain lateral control of the head and forequarters, the horsemen should:

Flex the horse's head and neck to either side by tying the horse's head around to his side. This can be accomplished in a similar manner as nose control was with the biting rig. Pull the horse's head around toward his side and tie the rein to the back cinch of the saddle. A horse will soon learn to give his head freely to each side. The horse's head should be tied l0 to l5 minutes to each side in a comfortable position to develop lateral head control.

Additional control of the shoulder can be developed by teaching the horse to move away from pressure of the toe of a boot applied to the shoulder. This can be accomplished by taking a small stick and tapping the horse's shoulder to teach him to move away from pressure. This should be done first on the ground before it is attempted while riding.

Hindquarters
Control of the hindquarters is especially important in maneuvers such as turning, backing and teaching leads. Control of the hindquarters is taught first on the ground and then in then riding position by the following methods:

Ground Work - From the horse's side, pull his head around slightly and tap him on the side with a stick or bump him with a brush to make him move around. By practicing daily the horse will quickly learn to move away from a light tap on the side.

Mounted - Pull the horse's head to one side and bump him on the same side in the area around the back cinch to make him move around, as was done previously on the ground. By pulling the horse's head toward the side that you are bumping and repeating this procedure on a regular basis, the horse will soon learn to move away from pressure on his side.

Side Passing - Hold the horse's head straight and apply pressure to the rear area of his belly. If the horse has learned the other lessons well, he should start to move sideways quite easily.
Summary

By teaching the horse to move away from the pressure of the hands and the legs, and developing basic body control, the horseman has the tools to communicate softly and quietly with the horse and perform any maneuver desired. Basic body control is the basis for all the maneuvers that a horse is required to perform.